وقتی یک کودک مداد یا قلممو را در دست میگیرد و شروع به کشیدن خطوط و رنگها روی کاغذ میکند، شاید در نگاه اول فقط مشغول بازی و سرگرمی به نظر برسد؛ اما پشت همین فعالیت ساده، مجموعهای از فرایندهای ذهنی، حرکتی، عاطفی و شناختی در حال شکلگیری است.
نقاشی برای کودک فقط کشیدن یک تصویر زیبا یا یاد گرفتن تکنیکهای هنری نیست. کودک هنگام نقاشی انتخاب میکند، تصمیم میگیرد، تخیل میکند، مشاهده میکند، احساساتش را بیان میکند و به تدریج یاد میگیرد ایدهای را که در ذهن دارد به یک اثر قابل مشاهده تبدیل کند.
به همین دلیل است که فعالیتهای هنری، بهویژه نقاشی، جایگاه مهمی در رشد و آموزش کودکان دارند. آکادمی اطفال آمریکا نیز بر اهمیت بازی و فعالیتهای خلاقانه در رشد شناختی، عاطفی، اجتماعی و مهارتهای حرکتی کودکان تأکید کرده است.
نقاشی چه تأثیری بر رشد کودک دارد؟
تأثیر نقاشی را نمیتوان تنها به «هنرمند شدن» کودک محدود کرد. نقاشی میتواند به عنوان یک فعالیت خلاقانه، بخشهای مختلفی از رشد کودک را همزمان درگیر کند.
۱. تقویت خلاقیت و تخیل
یکی از مهمترین فواید نقاشی برای کودکان، تقویت قدرت تخیل و خلاقیت است.
کودک در نقاشی مجبور نیست همیشه از یک پاسخ درست پیروی کند. ممکن است خورشید را آبی بکشد، برای یک خانه بال داشته باشد یا یک شخصیت خیالی را با ترکیبی از رنگها و شکلهای متفاوت طراحی کند.
همین آزادی به کودک اجازه میدهد ایدههای خودش را امتحان کند و از چارچوب «درست و غلط» فاصله بگیرد.
پژوهشهای مرتبط با فعالیتهای نقاشی در کودکان نیز نشان دادهاند که فعالیتهای هنری میتوانند در شکلگیری تواناییهایی مانند ایدهپردازی، انعطافپذیری و بیان خلاقانه نقش داشته باشند.
۲. تقویت مهارتهای حرکتی ظریف
گرفتن مداد، کنترل قلممو، رنگآمیزی یک محدوده، کشیدن خطوط و ایجاد جزئیات کوچک، همگی به کنترل حرکات دست و انگشتان نیاز دارند.
این فعالیتها به تدریج هماهنگی میان چشم و دست را تقویت میکنند و کودک را برای انجام فعالیتهایی که به مهارت حرکتی ظریف نیاز دارند، آمادهتر میکنند.
برای مثال، توانایی کنترل مداد تنها برای نقاشی کاربرد ندارد؛ همین مهارت بعدها هنگام نوشتن، بریدن با قیچی، بستن دکمه لباس و انجام بسیاری از فعالیتهای روزمره نیز اهمیت پیدا میکند.
مطالعات انجامشده درباره فعالیتهای هنری نیز ارتباط فعالیتهای هنری با مهارتهای حرکتی ظریف و هماهنگی چشم و دست را بررسی و گزارش کردهاند.
۳. افزایش تمرکز و توجه
کودکی که مشغول کشیدن یک نقاشی است، برای مدتی روی یک فعالیت مشخص تمرکز میکند.
او باید به خطوط، رنگها، شکلها و جزئیاتی که میخواهد ایجاد کند توجه داشته باشد. هرچه کودک در فعالیتهای هنری تجربه بیشتری پیدا کند، میتواند مدت بیشتری درگیر یک فعالیت هدفمند باقی بماند.
البته نباید انتظار داشت کودک خردسال ساعتها بدون وقفه نقاشی کند. هدف اصلی، ایجاد تجربهای لذتبخش و متناسب با سن کودک است، نه مجبور کردن او به نشستن طولانیمدت.
۴. کمک به بیان احساسات
کودکان همیشه نمیتوانند احساسات خود را با کلمات توضیح دهند.
گاهی کودک نمیتواند بگوید «امروز ناراحت بودم» یا «از فلان اتفاق ترسیدم»، اما ممکن است بتواند آن احساس را در قالب یک نقاشی نشان دهد.
به همین دلیل نقاشی میتواند یک مسیر غیرکلامی برای بیان افکار و احساسات کودک ایجاد کند.
البته نباید از روی یک نقاشی به تنهایی درباره وضعیت روانی کودک نتیجهگیری کرد. رنگ خاص، شکل خاص یا موضوع یک نقاشی بهتنهایی نمیتواند تشخیص روانشناختی ایجاد کند. آنچه اهمیت دارد، مجموعه رفتارها، شرایط کودک و نحوه بیان اوست.
جالب است که پژوهشهای جدید نیز نشان دادهاند فعالیتهای ترسیمی میتوانند با بهبود وضعیت هیجانی کودکان همراه باشند، هرچند این اثر لزوماً مختص نقاشی نیست و به نوع فعالیت و میزان درگیری کودک با آن نیز بستگی دارد.
۵. افزایش اعتمادبهنفس
وقتی کودک یک نقاشی را از ابتدا تا انتها خودش خلق میکند، تجربه مهمی به دست میآورد:
«من توانستم چیزی بسازم.»
همین تجربههای کوچک میتوانند به احساس توانمندی کودک کمک کنند.
به همین دلیل در آموزش نقاشی کودک، بهتر است تمرکز تنها روی نتیجه نهایی نباشد. اگر والد یا مربی دائماً نقاشی کودک را اصلاح کند و بگوید «اینطوری بکش»، «رنگش اشتباهه» یا «درخت این شکلی نیست»، ممکن است کودک به تدریج از بیان آزادانه ایدههای خودش فاصله بگیرد.
بهتر است به جای قضاوت اثر، درباره فرایند خلق آن با کودک صحبت کنیم:
«چه جالب! درباره این نقاشی برام تعریف میکنی؟»
این سؤال به کودک نشان میدهد که ایده او ارزش شنیده شدن دارد.
۶. تقویت قدرت مشاهده
نقاشی فقط تخیل نیست؛ بخش مهمی از آن به مشاهده کردن مربوط میشود.
وقتی کودک تلاش میکند یک گل، حیوان، انسان، خانه یا منظره را بکشد، به تدریج متوجه شکل، اندازه، فاصله، جزئیات و رابطه میان عناصر مختلف میشود.
آموزش هنر میتواند کودک را به دیدن دقیقتر محیط اطرافش تشویق کند. پژوهشهای حوزه آموزش هنر نیز بر نقش فعالیتهای هنری در تقویت مشاهده، تخیل، خلاقیت و درک روابط فضایی تأکید کردهاند.
۷. تقویت قدرت تصمیمگیری و حل مسئله
در نقاشی، کودک دائماً با انتخابهای کوچک مواجه است:
چه رنگی انتخاب کنم؟
این شکل را کجا قرار بدهم؟
اگر اشتباه کردم چه کار کنم؟
چطور این قسمت را کامل کنم؟
آیا رنگ دیگری بهتر است؟
این تصمیمهای ساده، کودک را با مفهوم آزمون و خطا آشنا میکنند.
در واقع کودک یاد میگیرد که برای رسیدن به نتیجه، میتواند راههای مختلفی را امتحان کند و اگر نتیجه مطابق انتظارش نبود، دوباره تلاش کند.
این تجربه میتواند با مهارتهایی مانند انعطافپذیری، حل مسئله و پشتکار ارتباط داشته باشد؛ مهارتهایی که فقط در کلاس هنر کاربرد ندارند و در بسیاری از موقعیتهای زندگی کودک اهمیت پیدا میکنند.
۸. تقویت استقلال کودک
نقاشی میتواند یکی از فعالیتهایی باشد که کودک در آن فرصت دارد خودش انتخاب کند.
اگر به کودک اجازه داده شود موضوع، رنگ و شیوه اجرای اثر را تا حد مناسبی خودش انتخاب کند، احساس استقلال بیشتری خواهد داشت.
این موضوع بهخصوص در سالهای اولیه کودکی اهمیت دارد؛ زیرا کودک در همین سالها به تدریج در حال ساختن احساس «من میتوانم» و شناخت تواناییهای خودش است.
۹. ایجاد تجربه حسی و حرکتی
در نقاشی کودک فقط از چشمهایش استفاده نمیکند.
تماس دست با مداد، قلممو یا رنگ، حرکت دست روی کاغذ، دیدن رنگها و ترکیب شدن آنها و حتی تجربه تکنیکهایی مانند انگشتی، مجموعهای از تجربههای حسی و حرکتی را ایجاد میکند.
به همین دلیل فعالیتهای هنری در سنین پایین میتوانند بسیار فراتر از آموزش یک تکنیک ساده باشند و به شکلگیری تجربههای چندحسی کودک کمک کنند. پژوهشهای جدید درباره نقاشی انگشتی نیز بر نقش همزمان تحریک لمسی، دیداری و حرکتی در تجربه هنری کودکان تأکید کردهاند.
سنین پایین اهمیت دارد؟
یکی از سؤالهای رایج والدین این است که:
«کودک از چه سنی میتواند نقاشی را شروع کند؟»
پاسخ این است که فعالیتهای ترسیمی را میتوان متناسب با تواناییهای کودک از سنین پایین وارد زندگی او کرد؛ اما نوع فعالیت باید متناسب با مرحله رشدی کودک باشد.
در سنین پایین، هدف بیشتر آشنایی با رنگ، حرکت، خط، شکل و تجربه کردن است. قرار نیست کودک خردسال یک نقاشی واقعگرایانه و دقیق بکشد.
با بزرگتر شدن کودک، میتوان به تدریج مفاهیم پیچیدهتری مانند فرم، ترکیببندی، مشاهده، رنگشناسی و تکنیکهای مختلف نقاشی را وارد آموزش کرد.
بنابراین آموزش نقاشی کودک نباید با فشار برای تولید یک اثر «زیبا» شروع شود؛ بلکه باید با ایجاد علاقه و تجربه لذتبخش از هنر آغاز شود.
نقش مربی در آموزش نقاشی کودک
یک کلاس نقاشی خوب برای کودک الزاماً کلاسی نیست که در پایان آن همه کودکان دقیقاً یک نقاشی مشابه داشته باشند.
برعکس، یکی از نشانههای یک آموزش خلاقانه این است که کودکان بتوانند ایدههای متفاوتی داشته باشند.
مربی کودک باید بتواند در کنار آموزش اصول و تکنیک، فضای امنی برای تجربه کردن ایجاد کند.
در چنین محیطی کودک باید بتواند اشتباه کند، دوباره امتحان کند، سؤال بپرسد و حتی گاهی مسیر متفاوتی را نسبت به دستور اولیه انتخاب کند.
آکادمی اطفال آمریکا نیز در توصیههای خود درباره بازی و فعالیتهای خلاقانه بر اهمیت فرصت دادن به کودک برای هدایت فعالیت، استفاده از تخیل و تجربه مستقل تأکید دارد.
والدین هنگام دیدن نقاشی کودک چه واکنشی داشته باشند؟
یکی از اشتباهات رایج این است که والدین بلافاصله درباره نتیجه قضاوت کنند:
«چه نقاشی قشنگی!»
البته تشویق خوب است، اما بهتر است گفتوگو فقط به «قشنگ بودن» محدود نشود.
میتوان پرسید:
- «این قسمت نقاشی چیه؟»
- «داستان این نقاشی رو برام تعریف میکنی؟»
- «چرا این رنگ رو انتخاب کردی؟»
- «کدوم قسمت نقاشی رو بیشتر دوست داری؟»
- «اگر بخوای چیزی بهش اضافه کنی، چی اضافه میکنی؟»
این نوع سؤالها کودک را تشویق میکنند درباره فرآیند فکر کردن و ایده خودش صحبت کند.
همچنین بهتر است والدین از مقایسه نقاشی کودک با سایر کودکان خودداری کنند. هدف آموزش هنر در سالهای اولیه، پیدا کردن «بهترین نقاش» نیست؛ بلکه فراهم کردن فرصتی برای رشد و تجربه کردن است.
آیا همه کودکان باید نقاشی را حرفهای ادامه دهند؟
قطعاً نه.
هدف از آموزش نقاشی در کودکی الزاماً تربیت یک نقاش حرفهای نیست.
ممکن است یک کودک در آینده هنرمند شود، کودک دیگری معماری را انتخاب کند و کودک دیگری هیچ مسیر حرفهای در هنر نداشته باشد.
اما مهارتهایی که در مسیر فعالیت هنری تجربه میکند ــ مانند خلاقیت، مشاهده، تمرکز، هماهنگی چشم و دست، تصمیمگیری و بیان ایده ــ میتوانند در مسیرهای مختلف زندگی او مفید باشند.
به همین دلیل بهتر است نقاشی را فقط به عنوان یک مهارت شغلی آینده نبینیم؛ نقاشی میتواند بخشی از فرایند رشد همهجانبه کودک باشد.
کلاس نقاشی کودک باید چه ویژگیهایی داشته باشد؟
هنگام انتخاب کلاس نقاشی برای کودک، بهتر است والدین فقط به نام دوره یا نتیجه ظاهری آثار کودکان توجه نکنند.
چند موضوع مهم عبارتاند از:
متناسب بودن آموزش با سن کودک:
روش آموزش یک کودک ۴ ساله با کودک ۹ ساله یکسان نیست.
توجه به خلاقیت در کنار تکنیک:
کودک نباید فقط کپی کردن یک تصویر را یاد بگیرد.
محیط امن و شاد:
کودک باید از حضور در کلاس احساس آرامش و علاقه داشته باشد.
توجه به تفاوتهای فردی:
ممکن است دو کودک همسن، سرعت یادگیری و سبک بیان کاملاً متفاوتی داشته باشند.
استفاده از فعالیتهای متنوع:
ترکیب طراحی، رنگآمیزی، نقاشی، کار با متریال و تجربههای خلاقانه میتواند تجربه هنری کودک را غنیتر کند.
آموزش نقاشی کودک در مجموعه هنری سحر گروسی
اگر به دنبال محیطی هستید که کودک در کنار یادگیری نقاشی، فرصت تجربه کردن، خلاقیت و رشد هنری داشته باشد، مجموعه هنری سحر گروسی دورههای نقاشی کودک را به صورت تخصصی برگزار میکند.
در این مجموعه، پذیرش هنرجویان از ۴ سالگی انجام میشود تا کودکان از سنین پایین بتوانند با دنیای رنگ، فرم، طراحی و نقاشی آشنا شوند و مسیر هنری خود را در محیطی متناسب با سن و تواناییهایشان آغاز کنند.
آموزش نقاشی در این سن قرار نیست فقط به یاد گرفتن «چطور یک نقاشی بکشیم» محدود شود؛ هدف، ایجاد ارتباط کودک با هنر، تقویت خلاقیت و فراهم کردن فضایی برای تجربه و بیان ایدههای خودش است.
سخن پایانی
نقاشی برای کودک فقط یک سرگرمی ساده نیست.
هر بار که کودک مداد را روی کاغذ حرکت میدهد، رنگی را انتخاب میکند، یک شکل جدید میسازد یا داستانی را در قالب تصویر بیان میکند، در حال تجربه کردن بخشی از مسیر رشد خودش است.
نقاشی میتواند به کودک کمک کند ببیند، فکر کند، انتخاب کند، خلق کند و احساسات و ایدههایش را بیان کند.
پس شاید مهمترین سؤال بعد از دیدن نقاشی کودک این نباشد که:
«چقدر قشنگ کشیدی؟»
بلکه بهتر است بپرسیم:
«برام تعریف میکنی چی کشیدی؟»
چون گاهی ارزشمندترین بخش نقاشی کودک، چیزی نیست که روی کاغذ دیده میشود؛ بلکه دنیایی است که کودک هنگام خلق آن، در ذهن خودش ساخته است.
admin
کسب و کار به یک نهاد یا سازمان سرمایه گذاری اطلاق می شود که فعالیت های حرفه ای را انجام می دهد. آنها می توانند تجاری، صنعتی یا موارد دیگر باشند. مؤسسات تجاری انتفاعی برای کسب سود تجارت می کنند، در حالی که افراد غیرانتفاعی این کار را برای یک مأموریت خیریه انجام می دهند.
